California, một tiểu bang vốn nổi danh là cái nôi của công nghệ toàn cầu và là nơi cư trú của hơn 250 tỷ phú với tổng tài sản vượt ngưỡng 2.000 tỷ USD, đang đứng trước một cuộc tranh luận chính sách gay gắt về việc áp dụng thuế tài sản đối với giới siêu giàu. Trong bối cảnh ngân sách tiểu bang đối mặt với nhiều áp lực, Dự luật 40 đã trở thành tâm điểm của sự chú ý khi dự kiến áp dụng mức thuế 5% đối với các cá nhân có tài sản ròng trên 1 tỷ USD, áp dụng cho những người cư trú tại California tính đến ngày 1/1/2026.
Dự luật này dự kiến sẽ được đưa ra trưng cầu dân ý vào ngày 3 tháng 11 tới. Tuy nhiên, sự ủng hộ của cử tri đối với đề xuất này đang cho thấy những tín hiệu không mấy lạc quan khi thời gian đến ngày bỏ phiếu ngày càng rút ngắn.
Bối cảnh và sự ra đời của Dự luật 40
California không chỉ là trung tâm kinh tế của Mỹ mà còn là trụ sở của những gã khổng lồ công nghệ như Google, Apple, Meta và Nvidia. Sự tập trung của cải khổng lồ tại đây đã khiến các nhà hoạch định chính sách tìm kiếm những phương thức mới để bổ sung nguồn thu cho ngân sách. Dự luật 40, hay còn được gọi là "Thuế tỷ phú", được thiết kế nhằm mục đích tái phân phối nguồn lực để tài trợ cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, thực phẩm và giáo dục công lập.
Những người ủng hộ, dẫn đầu là các nhà kinh tế học như Giáo sư Emmanuel Saez từ Đại học California, Berkeley, lập luận rằng đây là bước đi cần thiết để giảm bớt bất bình đẳng xã hội. Họ cho rằng những cá nhân có tài sản hàng tỷ USD có khả năng đóng góp lớn hơn cho cộng đồng, đặc biệt là trong giai đoạn các dịch vụ công đang chịu áp lực tài chính nặng nề.
Những tín hiệu trái chiều từ cử tri
Theo các cuộc khảo sát gần đây, tâm lý của cử tri California đối với dự luật này đang có sự thay đổi rõ rệt. Cuộc thăm dò ý kiến do Viện Nghiên cứu Chính phủ (IGS) thuộc Đại học California, Berkeley thực hiện vào tháng 8 cho thấy khoảng 48% cử tri có khả năng ủng hộ dự luật, trong khi 41% phản đối.
Đến tháng 9, một cuộc thăm dò khác từ Viện Chính sách Công California ghi nhận tỷ lệ ủng hộ là 52% và tỷ lệ phản đối là 46%. Mặc dù tỷ lệ ủng hộ vẫn chiếm ưu thế, nhưng so với mức độ ủng hộ trung bình trên toàn nước Mỹ đối với các đề xuất tăng thuế người giàu – thường đạt tỷ lệ áp đảo (khoảng 64% ủng hộ so với 15% phản đối theo Reuters/Ipsos) – thì dự luật tại California đang vấp phải sự hoài nghi lớn hơn đáng kể.
Giáo sư John Pitney từ Đại học Claremont McKenna nhận định: "Các dự luật trưng cầu dân ý tại California thường có xu hướng mất dần sự ủng hộ theo thời gian. Nếu tỷ lệ ủng hộ trong tháng 8 nằm dưới ngưỡng 50%, đó không phải là một tín hiệu tốt cho những người bảo trợ dự luật."
Phản ứng từ giới siêu giàu và các tổ chức kinh tế
Không ngạc nhiên khi nhóm những người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự luật đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Nhiều tỷ phú công nghệ tại Thung lũng Silicon, bao gồm cả những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn như Sergey Brin (đồng sáng lập Google), đã chi hàng triệu USD để vận động chống lại Dự luật 40.
Lập luận chính của phe phản đối là thuế tài sản mang tính "rủi ro" và có thể gây ra những hậu quả tiêu cực lâu dài. Họ lo ngại rằng việc đánh thuế tài sản ròng sẽ dẫn đến hiện tượng "chảy máu chất xám" và dòng vốn, khiến giới siêu giàu rời bỏ bang, từ đó làm suy giảm nguồn thu thuế thu nhập và thuế đầu tư trong tương lai. Một số nhà phân tích ước tính rằng nếu dự luật được thông qua, số tiền thu được có thể chỉ dừng lại ở mức 40 tỷ USD thay vì kỳ vọng ban đầu, trong khi cái giá phải trả là sự bất ổn định về môi trường đầu tư của bang.
Thống đốc Gavin Newsom cũng bày tỏ sự hoài nghi đối với đề xuất này. Ông cho rằng thay vì các giải pháp mang tính cục bộ tại bang, việc áp thuế tài sản nên được thực hiện ở cấp liên bang để tránh tình trạng các bang đơn lẻ bị "thua thiệt" trong cuộc cạnh tranh thu hút người giàu.
Liên minh phản đối và những lo ngại về tương lai
Vào giữa tháng 7, một liên minh quy mô lớn bao gồm Hiệp hội Y khoa California, Hiệp hội Hội đồng Trường học California và các tổ chức nhà ở đã công khai phản đối Dự luật 40. Trong tuyên bố chung, liên minh này cảnh báo: "Thuế tài sản đầy rủi ro này trực tiếp đe dọa nguồn tài trợ thiết yếu cho giáo dục, y tế và an toàn công cộng, bởi nó khiến nguồn thu của California trở nên biến động mạnh hơn."
Brian Brokaw, cố vấn chính trị cho Thống đốc Newsom và là người đứng đầu ủy ban chống lại dự luật, nhấn mạnh: "Đánh đổi nguồn thu thuế bền vững để lấy số tiền một lần là chính sách tai hại và bất lợi cho 40 triệu người dân California."
Bài học từ lịch sử quốc tế
Trên thế giới, xu hướng áp thuế tài sản cũng từng là một đề tài tranh cãi lớn. Trong giai đoạn từ 1997 đến 2018, nhiều quốc gia châu Âu như Pháp, Thụy Điển, Phần Lan, Đan Mạch và Đức đã lần lượt bãi bỏ thuế tài sản. Lý do chính dẫn đến quyết định này là lo ngại về dòng vốn tháo chạy, hành vi né thuế tinh vi và sự suy giảm khả năng cạnh tranh kinh tế.
Ngược lại, Giáo sư Emmanuel Saez bác bỏ những lo ngại này, cho rằng California sở hữu những lợi thế đặc thù mà các quốc gia khác không có, bao gồm các trường đại học hàng đầu, hệ sinh thái nghiên cứu đẳng cấp thế giới và nguồn nhân lực chất lượng cao. Ông khẳng định: "Thật vô lý khi cho rằng Thung lũng Silicon sẽ đánh mất vị thế chỉ vì một sắc thuế đánh vào tài sản của các tỷ phú."
Phân tích hệ quả: Tác động đa chiều
Việc tranh cãi về Dự luật 40 không chỉ dừng lại ở câu chuyện "thuế tỷ phú" mà còn phản ánh sự xung đột giữa nhu cầu ngân sách cấp bách và tầm nhìn kinh tế dài hạn.
- Về ngân sách: Nếu được thông qua, Dự luật 40 sẽ cung cấp một khoản ngân sách khổng lồ cho các dịch vụ công. Đây là điểm cộng lớn trong mắt cử tri đang gặp khó khăn về chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu nguồn thu này không ổn định như dự báo, bang có thể rơi vào tình trạng hụt ngân sách khi các tỷ phú thay đổi cơ cấu tài sản.
- Về đầu tư: California vốn dĩ là thỏi nam châm thu hút vốn đầu tư mạo hiểm. Một chính sách thuế được coi là "trừng phạt" có thể làm giảm động lực của các doanh nhân trong việc khởi nghiệp tại tiểu bang này, tạo điều kiện cho các bang như Texas hay Florida thu hút nhân tài.
- Về chính trị: Kết quả của cuộc bỏ phiếu vào tháng 11 tới sẽ là thước đo cho tư duy của cử tri California. Liệu họ sẽ ưu tiên sự công bằng xã hội thông qua tái phân phối tài sản, hay sẽ chọn sự ổn định kinh tế để bảo vệ vị thế là trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới?
Cuộc chiến về Dự luật 40 tại California đang bước vào giai đoạn quyết định. Trong khi các nhà vận động chính sách đang nỗ lực thuyết phục cử tri về một tương lai tươi sáng hơn nhờ nguồn thu từ người giàu, phía đối lập cũng đang sử dụng mọi nguồn lực để cảnh báo về những tác động tiêu cực tiềm tàng. Dù kết quả ra sao, cuộc thảo luận này chắc chắn sẽ trở thành một tiền lệ quan trọng cho các chính sách thuế tài sản tại Mỹ trong tương lai.
