Iran đã chính thức thông báo về việc dỡ bỏ những hạn chế tự áp đặt đối với tầm bắn của kho tên lửa đạn đạo quốc gia, đánh dấu một bước chuyển dịch quan trọng trong học thuyết phòng thủ của Tehran. Quyết định này, được công bố bởi phát ngôn viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Hossein Mohebbi, vào ngày 7 tháng 11, không chỉ đơn thuần là một tuyên bố kỹ thuật mà còn là thông điệp răn đe chiến lược gửi tới các đối thủ trong bối cảnh an ninh khu vực Trung Đông đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Bối cảnh và sự thay đổi trong chính sách quốc phòng
Trong nhiều thập kỷ, Iran đã duy trì một "vòng kim cô" tự nguyện đối với năng lực tên lửa của mình. Kể từ năm 2017, dưới sự chỉ đạo của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, Iran đã giới hạn tầm bắn tối đa của các tên lửa đạn đạo ở mức 2.000 km. Theo các nguồn tin quân sự, quyết định này dựa trên đánh giá chiến lược rằng phạm vi 2.000 km là đủ để bao phủ các mục tiêu an ninh thiết yếu, đặc biệt là Israel, đồng thời tránh gây ra những phản ứng thái quá từ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là châu Âu.
Tuy nhiên, cuộc xung đột leo thang kể từ giữa năm 2025 đã làm thay đổi hoàn toàn cách tính toán của Tehran. Các quan chức Iran cho biết, việc duy trì giới hạn này không còn phù hợp khi các mối đe dọa an ninh đã vượt xa phạm vi địa lý truyền thống. Lực lượng Vệ binh Cách mạng nhấn mạnh rằng Iran sẽ không còn phụ thuộc vào các tuyên bố suông mà sẽ chứng minh năng lực thực tế thông qua các hoạt động tác chiến thực địa.
Các cột mốc quan trọng trong chương trình tên lửa Iran
Lịch sử phát triển tên lửa của Iran gắn liền với tên tuổi của Hassan Tehrani Moghaddam, người được coi là "cha đẻ" của chương trình tên lửa nước này. Những nỗ lực của ông từ những năm 2000 đã đặt nền móng cho khả năng sản xuất các loại tên lửa đạn đạo tầm xa sử dụng nhiên liệu rắn.
- Giai đoạn 2000-2005: Iran bắt đầu thử nghiệm các dự án tên lửa tầm trung có khả năng vươn tới Israel và các vệ tinh tầm thấp.
- Năm 2017: Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei chính thức thiết lập giới hạn tầm bắn 2.000 km cho toàn bộ kho vũ khí tên lửa đạn đạo.
- Năm 2021: Mặc dù có nhiều áp lực từ nội bộ kêu gọi tăng tầm bắn lên 5.000 km để vươn tới châu Âu, ông Khamenei vẫn quyết định duy trì giới hạn cũ để tránh làm trầm trọng thêm căng thẳng ngoại giao.
- Tháng 6/2025: Xung đột quân sự trực tiếp với Israel đã trở thành bước ngoặt, khiến Tehran bắt đầu xem xét lại toàn bộ học thuyết quân sự của mình.
- Tháng 11/2026: Iran chính thức tuyên bố gỡ bỏ mọi giới hạn tầm bắn, cho phép các đơn vị quân đội phát triển các loại vũ khí có khả năng tấn công tầm xa hơn.
Phân tích kỹ thuật và hạ tầng sản xuất
Một yếu tố then chốt cho phép Iran thực hiện bước đi này là hệ thống "thành phố tên lửa" và các cơ sở sản xuất dưới lòng đất. Những công trình này được thiết kế để bảo vệ năng lực chế tạo và lưu trữ vũ khí trước các cuộc không kích. Ngay cả trong tình trạng chiến tranh tổng lực, các cơ sở này vẫn có thể duy trì hoạt động sản xuất và bảo dưỡng, đảm bảo sự liên tục trong khả năng răn đe của Tehran.
Các chuyên gia quân sự lưu ý rằng Iran đã làm chủ công nghệ tên lửa nhiên liệu rắn, cho phép thời gian chuẩn bị phóng nhanh hơn và khó bị phát hiện hơn so với nhiên liệu lỏng. Việc dỡ bỏ hạn chế 2.000 km đồng nghĩa với việc Iran có thể tập trung phát triển các dòng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) hoặc tên lửa tầm trung nâng cấp có khả năng mang đầu đạn xa hơn nhiều, đe dọa các mục tiêu nằm ngoài phạm vi Trung Đông.
Phản ứng và sự tính toán của giới lãnh đạo
Sự thay đổi này nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các cấp cao nhất của quân đội. Cựu tư lệnh IRGC, Hossein Salami, từng khẳng định rằng Iran không gặp bất kỳ trở ngại kỹ thuật hay công nghệ nào nếu muốn tăng tầm bắn. Lý do duy nhất khiến họ chưa thực hiện trước đây là vì họ không coi châu Âu là mối đe dọa trực tiếp. Tuy nhiên, sự hỗ trợ của các quốc gia phương Tây dành cho Israel trong cuộc xung đột gần đây đã khiến Iran thay đổi quan điểm.
Theo hãng tin Tabnak, quyết định này không chỉ là một nhu cầu phòng thủ, mà còn là một công cụ chính trị. Bằng cách nới rộng tầm bắn, Iran muốn gửi đi tín hiệu rằng bất kỳ cơ sở hỗ trợ quân sự nào của Mỹ hoặc đồng minh nằm ngoài khu vực Tây Á cũng có thể trở thành mục tiêu trong trường hợp xảy ra xung đột mở rộng.
Các vụ thử nghiệm thực tế và bằng chứng về năng lực
Dù mới tuyên bố gỡ bỏ hạn chế, các dữ liệu lịch sử cho thấy Iran có thể đã sở hữu năng lực này từ lâu. Điển hình là vụ phóng tên lửa vào tháng 3/2026 nhắm vào căn cứ Diego Garcia của Mỹ tại Ấn Độ Dương. Căn cứ này nằm cách lãnh thổ Iran gần 4.000 km. Mặc dù một tên lửa bị trục trặc kỹ thuật, nhưng tầm bắn của nó đã chứng minh rõ ràng rằng Tehran đã vượt xa giới hạn 2.000 km từ lâu.
Các chuyên gia như Mohammad Sadegh Alizadeh cho rằng, việc công bố gỡ bỏ giới hạn thực chất là sự thừa nhận công khai đối với những gì thế giới đã nghi ngờ từ lâu. Tehran không còn muốn che giấu năng lực của mình, đặc biệt là khi họ tin rằng các đối thủ đang áp dụng các chiến lược tấn công phủ đầu vào các căn cứ của Iran.
Tác động và hệ lụy an ninh khu vực
Việc Iran gỡ bỏ "vòng kim cô" tên lửa mang lại những hệ lụy nghiêm trọng:
- Chạy đua vũ trang: Các quốc gia lân cận như Saudi Arabia, UAE và Israel chắc chắn sẽ phải tăng cường hệ thống phòng thủ tên lửa (như hệ thống Iron Dome, Arrow hay Patriot) để đối phó với mối đe dọa từ tầm xa.
- Sức ép lên thỏa thuận ngoại giao: Các nỗ lực quốc tế nhằm kiểm soát chương trình tên lửa của Iran sẽ trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Tehran giờ đây coi tên lửa là "xương sống" cho sự sinh tồn của chế độ, thay vì một quân bài mặc cả trong các cuộc đàm phán hạt nhân.
- Thay đổi tư duy phòng thủ: Thay vì tập trung tên lửa ở miền Tây và miền Trung Iran – những khu vực vốn dễ bị Israel tấn công – Tehran có thể sẽ phân tán các bệ phóng ra các vùng xa xôi hơn. Điều này giúp các đơn vị tên lửa có thể phản công từ những vị trí an toàn hơn, khiến việc triệt tiêu khả năng tấn công của Iran trở thành một bài toán quân sự cực kỳ khó giải đối với bất kỳ liên minh nào.
Kết luận
Quyết định dỡ bỏ giới hạn tầm bắn tên lửa của Iran đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên tự kiềm chế. Trong khi Tehran khẳng định đây là bước đi nhằm đảm bảo an ninh quốc gia trước các mối đe dọa ngày càng gia tăng, cộng đồng quốc tế lại nhìn nhận đây là một bước leo thang nguy hiểm. Với việc sở hữu công nghệ tên lửa tầm xa và hạ tầng sản xuất kiên cố dưới lòng đất, Iran đang chuyển từ thế bị động sang thế chủ động chiến lược, sẵn sàng đáp trả bất kỳ hành động nào xâm phạm đến lợi ích an ninh của họ ở phạm vi toàn khu vực và xa hơn nữa.
Sự kiện này không chỉ là một cột mốc quân sự, mà còn là lời nhắc nhở về sự mong manh của an ninh toàn cầu khi các ranh giới về răn đe chiến lược bị xóa bỏ. Tehran đã chọn cách đặt cược vào sức mạnh cứng, và phản ứng của các cường quốc trong thời gian tới sẽ định hình nên cục diện an ninh tại Trung Đông trong thập kỷ tiếp theo.
Related posts:
