Bệnh phổi kẽ đại diện cho một nhóm phức tạp gồm khoảng 200 rối loạn hô hấp khác nhau, trong đó nhiều thể bệnh mang đặc điểm tiến triển nghiêm trọng, thậm chí có tỷ lệ tử vong cao hơn cả một số loại ung thư phổ biến. Thông tin này được các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực hô hấp nhấn mạnh tại hội thảo khoa học quốc tế mang tên Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hóa phổi tiến triển – góc nhìn từ Thái Lan đến Việt Nam, diễn ra vào ngày 26 tháng 9. Sự kiện quy tụ nhiều y bác sĩ và chuyên gia y tế hàng đầu nhằm cập nhật những tiến bộ mới nhất trong chẩn đoán và điều trị căn bệnh hiểm nghèo này.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Khắc Hưng, Phó Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, tiên lượng của nhóm bệnh phổi kẽ vô cùng ảm đạm nếu người bệnh không được phát hiện và can thiệp kịp thời ở giai đoạn sớm. Tại các thể bệnh có xu hướng tiến triển, thời gian sống trung bình của bệnh nhân chỉ khoảng 2,5 năm sau khi có chẩn đoán xác định, và khoảng 20% số người bệnh có thể duy trì sự sống không quá 5 năm. Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong sau 5 năm của một số thể bệnh phổi kẽ còn tồi tệ hơn cả những dạng ung thư ác tính thường gặp trong cộng đồng.
Bản chất của nhóm bệnh lý này là gây ra tổn thương viêm và xơ hóa mô kẽ của phổi, từ đó làm cản trở nghiêm trọng quá trình trao đổi khí giữa phế nang và máu. Trong đó, xơ hóa phổi vô căn và xơ hóa phổi tiến triển là hai thể bệnh gây lo ngại lớn nhất cho các bác sĩ lâm sàng. Khi các tổn thương viêm ban đầu chuyển sang giai đoạn xơ hóa, cấu trúc và chức năng của phổi suy giảm không hồi phục, khiến phế nang xơ cứng lại, mất đi độ đàn hồi và việc điều trị trở nên vô cùng khó khăn.
Các yếu tố nguy cơ và môi trường làm việc độc hại
Bên cạnh các yếu tố cơ địa, môi trường sống và làm việc đóng vai trò then chốt trong việc khởi phát hoặc làm nặng thêm tình trạng viêm phổi tăng cảm – một dạng bệnh phổi kẽ liên quan đến phản ứng miễn dịch quá mức của cơ thể khi tiếp xúc lặp đi lặp lại với các kháng nguyên trong môi trường. Các chuyên gia y tế chỉ ra rằng những người lao động làm việc trong các ngành nghề đặc thù như sản xuất giấy da, may mặc, chế biến nông sản, bảo quản thực phẩm, hoặc chăn nuôi gia cầm có nguy cơ cao thường xuyên hít phải bụi hữu cơ, bụi vôi, bụi da động vật và nhiều dị nguyên độc hại khác.
Bên cạnh đó, môi trường sống có độ ẩm cao, các nhà kho lưu trữ nông sản ẩm mốc hoặc những không gian sinh sống thiếu ánh sáng, lưu thông không khí kém cũng tạo điều kiện lý tưởng cho nấm mốc phát triển. Ngay trong chính không gian gia đình, thói quen nuôi chim cảnh, chó mèo, hoặc sử dụng củi đun nấu trong không gian kín cũng tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh đường hô hấp.
Phân tích kỹ hơn về vấn đề này, Tiến sĩ Đặng Khắc Hưng cho biết phân chim, lông chim và các chất hữu cơ thải ra từ các loài gia cầm có khả năng kích hoạt phản ứng viêm tại mô kẽ phổi ở những cơ địa nhạy cảm. Lông và vảy của chó, mèo cũng có liên quan đến các bệnh lý tương tự, mặc dù tỷ lệ ghi nhận thường thấp hơn so với việc tiếp xúc với chim và gia cầm. Tuy nhiên, đối với thể xơ hóa phổi vô căn, nguyên nhân chính xác gây bệnh cho đến nay vẫn là một ẩn số đối với y học hiện đại.
Triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ quên và nhầm lẫn
Chia sẻ thêm tại sự kiện, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thúy Bạch Ngọc, Giám đốc Trung tâm Điều trị bệnh phổi hiếm và các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp thuộc Bệnh viện Phổi Trung ương, nhấn mạnh rằng bệnh nhân hoàn toàn có thể cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ nếu được phát hiện từ giai đoạn sớm, xác định chính xác tác nhân gây bệnh và loại bỏ triệt để nguồn tiếp xúc.
Ví dụ, nếu nguyên nhân gây bệnh được xác định là do nấm mốc trong nhà ở, việc xử lý triệt để tình trạng ẩm mốc sẽ giúp ngăn chặn sự tiến triển của bệnh. Ngược lại, nếu người bệnh tiếp tục phơi nhiễm với dị nguyên, tổn thương phổi sẽ không ngừng xấu đi và chuyển biến thành xơ hóa phổi không hồi phục. Đối với những trường hợp viêm phổi tăng cảm đã tiến triển thành xơ hóa, thời gian sống thêm trung bình chỉ dao động từ 3 đến 5 năm, trong khi chi phí điều trị bằng các loại thuốc kháng xơ hóa chuyên biệt có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi tháng, tạo ra gánh nặng tài chính khổng lồ cho gia đình người bệnh.
Các triệu chứng ban đầu của bệnh phổi kẽ thường rất mờ nhạt, không đặc hiệu và rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường hô hấp thông thường khác như viêm phế quản mạn tính hay hen suyễn. Người bệnh thường chỉ biểu hiện những triệu chứng như ho khan kéo dài, khó thở khi gắng sức hoặc khi thực hiện các hoạt động thể lực nhẹ nhàng.
Riêng đối với thể viêm phổi tăng cảm, các triệu chứng lâm sàng thường xuất hiện sau khoảng 4 đến 8 giờ tiếp xúc với tác nhân gây bệnh, đi kèm với các biểu hiện toàn thân như tức ngực, gai rét, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt mỏi cực độ. Một dấu hiệu lâm sàng đặc trưng và rất có giá trị gợi ý là các triệu chứng này thường thuyên giảm khi người bệnh nghỉ ngơi hoặc rời khỏi môi trường độc hại, nhưng sẽ tái diễn dữ dội ngay khi họ quay trở lại không gian làm việc hoặc sinh sống cũ.
Phương pháp chẩn đoán và khuyến cáo y tế từ chuyên gia
Về mặt cận lâm sàng, các bác sĩ cho biết việc chụp X-quang phổi thông thường đôi khi có thể bỏ sót các tổn thương mô kẽ ở giai đoạn sớm do độ nhạy không đủ cao. Do đó, khi có chỉ định lâm sàng hoặc nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh bắt buộc phải được thực hiện chụp cắt lớp vi tính (CT), đặc biệt là kỹ thuật chụp CT lớp mỏng có độ phân giải cao. Phương pháp này đóng vai trò quyết định trong việc phát hiện, khoanh vùng và đánh giá chính xác mức độ tổn thương cấu trúc phổi.
Trước những hệ lụy nghiêm trọng mà bệnh phổi kẽ mang lại, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần chú ý giữ gìn nhà cửa thông thoáng, chủ động xử lý triệt để tình trạng ẩm mốc và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với các dị nguyên đã được xác định. Đối với lực lượng lao động làm việc trong môi trường có nhiều bụi mịn và hóa chất, việc trang bị đầy đủ các phương tiện bảo hộ lao động cá nhân phù hợp là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe nghề nghiệp. Đồng thời, việc duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Đặc biệt, những người xuất hiện các triệu chứng hô hấp kéo dài như ho khan không rõ nguyên nhân, khó thở khi gắng sức, hoặc nhận thấy các triệu chứng có xu hướng liên quan mật thiết đến môi trường sống và làm việc, tuyệt đối không được chủ quan. Việc chủ động thăm khám sớm tại các chuyên khoa hô hấp uy tín sẽ giúp chẩn đoán chính xác căn nguyên, từ đó ngăn chặn kịp thời nguy cơ tổn thương tiến triển thành xơ hóa phổi và suy hô hấp mạn tính, bảo vệ tính mạng và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
