Tháng 10 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội và quản lý nhà nước tại Việt Nam, với việc áp dụng đồng loạt các văn bản pháp quy mới. Các quy định này tập trung vào ba trụ cột chính: nâng cao tiêu chuẩn hỗ trợ xã hội, đẩy mạnh phân cấp quản lý đô thị và thực hiện thí điểm cơ chế đặc thù cho các cơ quan công vụ. Những thay đổi này không chỉ nhằm cải thiện trực tiếp đời sống của người dân mà còn tạo hành lang pháp lý linh hoạt để các địa phương chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích công và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Nâng cao mức chuẩn trợ giúp xã hội: Hỗ trợ kịp thời cho đối tượng yếu thế
Một trong những thay đổi được dư luận quan tâm nhất là việc điều chỉnh mức chuẩn trợ giúp xã hội theo Nghị định 335/2026, chính thức có hiệu lực từ ngày 5/10/2026. Theo đó, mức chuẩn trợ giúp xã hội đã được nâng từ 500.000 đồng lên 540.000 đồng mỗi tháng, tương đương mức tăng 8%.
Việc điều chỉnh này đóng vai trò là căn cứ then chốt để tính toán các khoản trợ cấp xã hội hàng tháng, cũng như các mức hỗ trợ chăm sóc, nuôi dưỡng tại các cơ sở bảo trợ. Theo đánh giá từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, việc tăng mức chuẩn này là bước đi tất yếu nhằm bù đắp trượt giá và đảm bảo mức sống tối thiểu cho các nhóm đối tượng yếu thế trong bối cảnh chi phí sinh hoạt có nhiều biến động.
Người dân đang hưởng các chính sách hiện hành sẽ được chuyển đổi sang mức hưởng mới kể từ ngày 1/7/2026 (áp dụng truy thu hoặc điều chỉnh theo quy định mới). Điểm đáng chú ý trong Nghị định này là việc trao quyền chủ động cho chính quyền địa phương. Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tùy thuộc vào điều kiện ngân sách, có quyền quyết định mức chuẩn và mức trợ giúp cao hơn so với quy định chung, đồng thời có thể bổ sung các nhóm đối tượng khó khăn tại địa phương vào diện được thụ hưởng chính sách.
Đối với các trường hợp khẩn cấp như thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động nghiêm trọng, mức hỗ trợ cũng được điều chỉnh tương ứng. Người bị nạn phải điều trị tại cơ sở y tế từ ba ngày trở lên sẽ được xem xét hỗ trợ tối thiểu 10 lần mức chuẩn, tương đương 5,4 triệu đồng. Đối với hộ gia đình bị mất nhà cửa hoặc không đảm bảo nhu cầu thiết yếu do dịch bệnh hay biến cố bất khả kháng, chính quyền sẽ ưu tiên hỗ trợ về lương thực, thực phẩm, chăn màn và các vật dụng thiết yếu khác từ nguồn dự trữ quốc gia hoặc quỹ cứu trợ huy động.
Cải thiện chính sách cho người có công với cách mạng
Song song với trợ giúp xã hội, Nghị định 321/2026 cũng đã điều chỉnh mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công với cách mạng lên 3.012.000 đồng (tăng khoảng 8%) so với mức 2.789.000 đồng trước đó. Chính sách này chính thức áp dụng từ ngày 1/10/2026.
Mức chuẩn mới này là cơ sở để tính toán trợ cấp, phụ cấp cho thương binh, người hưởng chính sách như thương binh và thân nhân người có công. Theo biểu giá mới, thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể 21% sẽ được nhận mức trợ cấp hàng tháng là 2.028.000 đồng, trong khi nhóm có tỷ lệ tổn thương 81% trở lên sẽ nhận 7.819.000 đồng. Đối với thương binh loại B, mức tương ứng là 1.676.000 đồng và 6.485.000 đồng.
Các chế độ khác như điều dưỡng phục hồi sức khỏe, hỗ trợ thăm viếng mộ liệt sĩ và di chuyển hài cốt sẽ được thực hiện đồng bộ từ ngày 1/1/2027. Ngoài ra, chính phủ cũng quy định cụ thể về các mức quà tặng từ lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội và Mặt trận Tổ quốc dành cho các tập thể và cá nhân có công, đảm bảo sự tri ân kịp thời và trang trọng.
Đột phá từ Luật Phát triển đô thị: Cơ chế đặc thù cho các đô thị lớn
Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 đã mở ra một chương mới trong quản lý đô thị. Luật này trao cho chính quyền các thành phố quyền tự chủ lớn hơn trong quản lý nhà ở, y tế, giáo dục và thu hút đầu tư.
Đáng chú ý nhất là chính sách y tế tại địa phương. Hội đồng nhân dân (HĐND) các thành phố được phép quyết định sử dụng ngân sách địa phương để chi trả các chi phí phòng bệnh và khám chữa bệnh nằm ngoài phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế theo lộ trình phù hợp. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân khi đối mặt với các bệnh hiểm nghèo hoặc các dịch bệnh mới phát sinh.
Trong lĩnh vực nhà ở, luật đặt ra nguyên tắc ưu tiên tái định cư tại chỗ, cải thiện môi trường sống và sinh kế cho người dân khi thực hiện các dự án cải tạo đô thị. UBND các thành phố được quyền quyết định chuyển đổi mục đích sử dụng giữa nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư để đáp ứng nhu cầu thực tế. Người bị thu hồi đất và được bố trí tái định cư bằng nhà ở xã hội sẽ được công nhận quyền sở hữu đầy đủ, tương đương với các căn hộ thương mại thông thường.
Về thu hút đầu tư, luật cho phép các khu kinh tế đặc biệt được hưởng các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cao nhất, tương đương với các dự án tại địa bàn đặc biệt khó khăn. Đối với các dự án mới thuộc danh mục ưu tiên, thời gian hưởng ưu đãi thuế có thể kéo dài thêm tối đa 5 năm so với luật định hiện hành.
Thí điểm Luật sư công: Bước tiến trong cải cách tư pháp
Nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, Nghị quyết 24/2026/QH16 đã chính thức thí điểm mô hình Luật sư công trong vòng hai năm (từ 1/10/2026 đến 30/9/2028). Thí điểm này được triển khai tại 8 Bộ (gồm Quốc phòng, Công an, Ngoại giao, Tư pháp, Tài chính, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng) và 10 địa phương lớn (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa và Lâm Đồng).
Luật sư công được định nghĩa là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan quân đội, công an hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước, được cấp chứng chỉ hành nghề để đảm bảo quyền lợi pháp lý cho cơ quan quản lý. Nhiệm vụ của họ bao gồm tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng và giải quyết tranh chấp trong và ngoài nước. Người làm luật sư công phải đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe, bao gồm ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc trực tiếp trong lĩnh vực pháp luật hoặc tranh tụng.
Chuyển giao quản lý Khu liên hợp Thể thao Quốc gia
Cũng từ ngày 1/10/2026, Bộ Quốc phòng chính thức tiếp quản việc quản lý Khu liên hợp Thể thao Quốc gia theo Nghị quyết 264/NQ-CP. Việc bàn giao bao gồm toàn bộ hệ thống nhân sự, tài sản, tài chính và các dự án đầu tư đang thực hiện.
Chính phủ yêu cầu quá trình chuyển giao phải đảm bảo tính nguyên trạng, không làm gián đoạn các hoạt động thể thao, văn hóa đang diễn ra. Đối với phần diện tích đất nằm trong quy hoạch của thành phố, UBND TP Hà Nội sẽ tiếp nhận và xây dựng phương án quản lý, sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
Phân tích tác động và triển vọng
Việc áp dụng đồng loạt các chính sách này vào tháng 10/2026 cho thấy nỗ lực của Chính phủ trong việc vừa thắt chặt quản lý, vừa mở rộng quyền tự chủ cho địa phương.
Về mặt an sinh, việc tăng 8% mức chuẩn trợ giúp xã hội và trợ cấp người có công là con số phản ánh sát thực tế tăng trưởng kinh tế và áp lực lạm phát, giúp ổn định đời sống của hàng triệu người dân. Việc cho phép địa phương tự quyết định mức hỗ trợ bổ sung sẽ tạo ra sự linh hoạt, giúp các tỉnh giàu tiềm lực ngân sách có thể chăm lo tốt hơn cho người dân của mình.
Về quản lý đô thị, các chính sách đặc thù trong Luật Phát triển đô thị không chỉ giải quyết các vấn đề "nóng" về nhà ở và y tế mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các thành phố trong việc thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Việc kéo dài thời gian ưu đãi thuế cho các dự án chiến lược là một "cú hích" cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2027-2030.
Cuối cùng, việc thí điểm Luật sư công và chuyển giao quản lý các công trình quốc gia cho Bộ Quốc phòng cho thấy sự thay đổi trong tư duy quản trị: tập trung hóa các nguồn lực chiến lược để đảm bảo an ninh, đồng thời chuyên nghiệp hóa đội ngũ hỗ trợ pháp lý trong các cơ quan hành pháp.
Nhìn chung, những thay đổi trong tháng 10/2026 là minh chứng cho một hệ thống chính sách đang dần trở nên linh hoạt hơn, phản ứng nhanh nhạy hơn với các yêu cầu của thực tiễn, hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội công bằng, ổn định và phát triển bền vững. Các bộ ngành và chính quyền địa phương hiện đang tích cực triển khai các thông tư hướng dẫn để đảm bảo các chính sách này đi vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất, tránh tình trạng "treo" chính sách hay chậm trễ trong khâu thực thi.
Related posts:
