Cuộc sống của hàng nghìn hộ dân tại huyện Chương Mỹ, ngoại thành Hà Nội, đã bị đảo lộn hoàn toàn sau hơn 10 ngày chìm trong biển nước. Khi mực nước sông Bùi dâng cao, những con đường vốn tấp nập xe cộ nay chỉ còn là những dòng kênh đục ngầu, buộc người dân phải thích nghi với một thực tại khắc nghiệt: di chuyển bằng thuyền, sinh hoạt trong tình trạng thiếu thốn và đối mặt với nỗi lo về dịch bệnh cũng như thiệt hại tài sản kéo dài.
Bức tranh hiện thực tại xóm Nẫng
Tại xóm Nẫng, thôn Tiến Tiên, xã Xuân Mai, anh Nguyễn Tiến Phẩn, 36 tuổi, vẫn đang phải duy trì nhịp sống trong sự gián đoạn. Mỗi buổi sáng, anh chèo chiếc thuyền nhỏ từ ngôi nhà của mình ra khu vực cao ráo để gửi xe máy, sau đó tiếp tục hành trình đến nơi làm việc. Chiều tối, anh lại ngược dòng nước lũ trở về, mang theo nước sạch, lương thực và những vật dụng thiết yếu cho gia đình.
Ngôi nhà của anh Phẩn nằm ở vị trí tương đối cao so với mặt bằng chung của xóm, nhưng vẫn không tránh khỏi sự xâm lấn của nước lũ. Trong suốt 10 ngày qua, anh và gia đình đã phải trải qua chuỗi ngày căng thẳng khi mực nước dâng cao sát mép giường. Để đảm bảo an toàn cho người mẹ 72 tuổi và ba con nhỏ (17, 13 và 5 tuổi), anh đã đưa họ đi sơ tán tại nhà người em trai cách đó khoảng 2km – nơi không bị ngập. Anh Phẩn cùng một số người đàn ông khác chọn ở lại để trông coi nhà cửa và tài sản, mặc dù điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn.
Việc tiếp xúc thường xuyên với nguồn nước ô nhiễm, chứa rác thải và bùn lầy đã khiến da chân anh bị kích ứng, ngứa ngáy dữ dội. Đây là tình trạng chung của nhiều cư dân tại các vùng rốn lũ, nơi môi trường sống bị đe dọa bởi các nguy cơ tiềm ẩn về bệnh ngoài da và các bệnh truyền nhiễm qua đường nước.
Diễn biến lũ lụt: Một cuộc chiến kéo dài
Sự cố lũ lụt bắt đầu từ ngày 17/9, khi mực nước sông Bùi dâng cao đột ngột. Chỉ trong vài ngày, nước đã tràn vào các khu dân cư, nhấn chìm nhiều ngôi nhà. Đối với những hộ gia đình nằm ở vùng trũng thấp, nước dâng cao từ 2 đến 2,5 mét, gần như che lấp toàn bộ tầng một. Các đồ đạc giá trị đã được di chuyển lên cao, nhưng không phải gia đình nào cũng kịp trở tay trước tốc độ dâng lên của dòng lũ.
Tính đến ngày 25/9, mặc dù mực nước sông Bùi tại trạm đo Yên Duyệt đã giảm khoảng 1 mét so với đỉnh điểm (còn khoảng 6,8 mét), nhưng tại các khu dân cư như xóm Nẫng, tốc độ rút nước chậm hơn nhiều, chỉ khoảng 20-30 cm. Sự khác biệt này là do địa hình vùng trũng, khiến nước khó thoát ra ngoài sông chính, tạo thành những "túi nước" đọng lại kéo dài.
Dữ liệu thống kê và tình hình thực tế
Theo báo cáo từ chính quyền thành phố Hà Nội, đến ngày 25/9, vẫn còn hơn 2.050 ngôi nhà bị ngập, giảm 379 căn so với ngày 23/9. Mặc dù con số này đang có xu hướng giảm, nhưng đối với những người dân tại các xã như Xuân Mai, sự rút lui của nước lũ chỉ mới là bước khởi đầu.
Việc nước rút dần để lộ ra một cảnh tượng tan hoang. Bùn đất dày đặc phủ kín nền nhà, rác thải trôi dạt vào sân vườn, và xác gia súc, gia cầm chết do ngập nước gây ra mùi hôi thối khó chịu. Anh Nguyễn Đình Tưởng, 39 tuổi, một cư dân khác tại khu vực, chia sẻ rằng việc dọn dẹp nhà cửa sau lũ là một nhiệm vụ nặng nề. Sau 10 ngày ngâm trong nước, các thiết bị điện tử, nội thất và vật dụng gia đình gần như bị hư hỏng hoàn toàn. Anh phải tự tay xử lý xác vật nuôi chết và cào bùn để khôi phục không gian sống.
Nguyên nhân và thách thức dài hạn
Xóm Nẫng và khu vực ven sông Bùi từ lâu đã được coi là "vùng trũng" của Hà Nội. Việc ngập lụt tại đây dường như đã trở thành một "kịch bản" quen thuộc mỗi mùa mưa bão. Tuy nhiên, cường độ và thời gian kéo dài của đợt lũ năm nay đã vượt xa sự chuẩn bị của người dân.
Nhiều hộ gia đình bày tỏ sự bất lực trước hoàn cảnh. Khi được hỏi về khả năng di dời đến nơi cao ráo hơn, anh Tưởng chia sẻ: "Không phải chúng tôi không muốn, nhưng đây là nơi chôn rau cắt rốn, là nơi có họ hàng, làng xóm. Đi nơi khác làm sao có tiền để mua đất, dựng nhà mới?". Đây là bài toán nan giải đối với không chỉ người dân mà cả các nhà hoạch định chính sách tại địa phương. Việc xây dựng các khu tái định cư hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng chống lũ đòi hỏi nguồn kinh phí khổng lồ và một lộ trình quy hoạch dài hơi.
Phản ứng từ phía chính quyền và cộng đồng
Trong suốt thời gian lũ dâng, chính quyền địa phương đã phối hợp cùng các lực lượng chức năng để cung cấp nhu yếu phẩm như nước đóng chai, gạo, nước mắm, muối và các vật dụng y tế cơ bản cho người dân. Các tổ chức đoàn thể cũng đã tích cực hỗ trợ di dời người già và trẻ em ra khỏi vùng nguy hiểm.
Tuy nhiên, sự hỗ trợ từ bên ngoài chỉ mang tính chất tình thế. Thách thức lớn nhất hiện nay là giai đoạn hậu lũ lụt. Với môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, nguy cơ bùng phát dịch bệnh như sốt xuất huyết, đau mắt đỏ, và các bệnh tiêu hóa là rất cao. Công tác vệ sinh môi trường, phun khử khuẩn và hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất đang trở thành ưu tiên hàng đầu của chính quyền các xã.
Tác động kinh tế và tâm lý
Tác động của trận lũ không chỉ dừng lại ở thiệt hại tài sản vật chất. Đối với những nông dân, lũ lụt đã cuốn trôi toàn bộ hoa màu và đàn gia súc, gia cầm – nguồn thu nhập chính của họ. Sự gián đoạn trong 10 ngày qua cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của những lao động tự do như anh Phẩn hay anh Tưởng. Việc phải chèo thuyền đi làm mỗi ngày là một minh chứng cho nghị lực vượt khó, nhưng đồng thời cũng phản ánh sự bấp bênh của cuộc sống người dân ven sông khi đối mặt với thiên tai.
Về mặt tâm lý, người dân tại đây đang phải đối mặt với sự lo âu thường trực. Mỗi mùa mưa đến, nỗi ám ảnh về việc phải di dời, về tài sản bị hư hỏng lại hiện hữu. Sự thiếu hụt các giải pháp căn cơ khiến họ luôn rơi vào thế bị động.
Triển vọng trong những ngày tới
Dự báo thời tiết cho thấy mực nước tại các vùng trũng sẽ cần thêm từ 4 đến 5 ngày nữa mới có thể rút hết hoàn toàn, tùy thuộc vào điều kiện thoát nước tự nhiên. Trong khoảng thời gian này, người dân vẫn phải tiếp tục sống trong cảnh "bám đuôi" lũ lụt. Họ sẽ phải vừa làm việc, vừa dọn dẹp, vừa khắc phục hậu quả.
Câu chuyện của những cư dân xóm Nẫng là một ví dụ tiêu biểu cho những thách thức mà nhiều cộng đồng dân cư tại Việt Nam đang phải đối mặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp. Những trận lũ không còn là sự kiện bất thường mà đang trở thành một phần trong cuộc sống. Sự kiên cường của người dân là đáng khâm phục, nhưng cần có những giải pháp quy hoạch, hạ tầng bền vững hơn từ các cấp chính quyền để người dân không còn phải sống trong nỗi lo "nước dâng, nhà chìm" mỗi năm.
Trong khi chờ đợi những thay đổi lớn hơn, người dân vẫn đang lặng lẽ chèo thuyền trên những con đường ngập nước, mang theo hy vọng rằng ngày mai, bùn lầy sẽ hết, nước sẽ rút, và cuộc sống bình thường sẽ sớm trở lại trên những ngôi nhà chưa kịp khô ráo sau cơn lũ dữ.
